Wat is SS-31 (elamipretide)?

SS-31 is een synthetisch peptide van vier aminozuren. Het staat in de databases ook onder de internationale generieke naam elamipretide. De letters SS verwijzen naar de Szeto-Schiller-peptiden, een reeks korte peptiden die zich in de binnenste membraan van het mitochondrion verzamelt. Van elamipretide bestaat sinds 2025 een goedgekeurd geneesmiddel in de Verenigde Staten, en daarom staat hieronder een aparte alinea over het verschil tussen dat geneesmiddel en een onderzoeksstof.

Structuur

De keten is H-D-Arg-Dmt-Lys-Phe-NH₂. Twee posities wijken af van de standaardaminozuren: positie 1 is D-arginine, de gespiegelde vorm, en positie 2 is Dmt, 2′,6′-dimethyltyrosine, een tyrosine met twee extra methylgroepen. De C-terminus is een amide. De molecuulformule is C₃₂H₄₉N₉O₅, de molecuulmassa 639,8 en het CAS-nummer 736992-21-5. PubChem heeft de stof onder CID 11764719.

In de eenlettercode staat de keten als RXKF: de X staat voor Dmt, waarvoor geen letter bestaat. In de synoniemenlijst van PubChem staan onder meer SS-31, Bendavia, MTP-131, Ocuvia en Forzinity.

Herkomst

De SS-peptiden zijn genoemd naar Hazel Szeto (Weill Cornell Medicine, New York) en Peter Schiller (Institut de recherches cliniques de Montréal). Zij kwamen bij deze reeks uit via synthetische opioïde peptiden die in het laboratorium van Schiller waren ontworpen, waarbij bleek dat zulke korte ketens cellen binnengaan en zich in het mitochondrion verzamelen. Volgens het eigen bericht van Weill Cornell Medicine over de goedkeuring richtte Szeto in 2006 het bedrijf op dat nu Stealth BioTherapeutics heet, dat de stof verder ontwikkelde.

Wat het onderzoek beschrijft

Het onderzoek gaat vooral over de binding aan cardiolipine, een negatief geladen fosfolipide in de binnenste mitochondriale membraan.

• Birk et al. (2013), Journal of the American Society of Nephrology. Met een fluorescerende variant van het peptide tonen de auteurs dat SS-31 met hoge affiniteit aan cardiolipine bindt. Zij melden dat het complex van SS-31 en cardiolipine de peroxidase-activiteit van cytochroom c remt en dat bij ratten de cristae van de mitochondriën bij ischemie van de nier intact bleven.
• Szeto (2014), British Journal of Pharmacology. Een overzichtsartikel dat de stof beschrijft als eerste cardiolipine-beschermende verbinding in zijn klasse. In oudere publicaties werd de stof aangeduid als een op het mitochondrion gerichte antioxidant; dit artikel werkt de uitleg bij.
• Mitchell et al. (2020), Journal of Biological Chemistry. De auteurs meten dat het peptide zich in de grenslaag van lipidemembranen bindt en de oppervlaktelading van modelmembranen en mitochondriale membranen verandert.

Dat is wat er is gemeten en gepubliceerd, in cel- en diermodellen en in modelmembranen.

Status op 14 november 2026

De Amerikaanse FDA gaf op 19 september 2025 een versnelde goedkeuring (accelerated approval) aan Forzinity, met elamipretide als werkzame stof, voor het barthsyndroom, een zeldzame erfelijke mitochondriale aandoening. De aanvrager is Stealth BioTherapeutics. Bij een versnelde goedkeuring moet de fabrikant daarna nog een bevestigende studie uitvoeren. PubChem heeft die goedkeuring in de beschrijving van het record overgenomen.

In de Europese Unie is er geen handelsvergunning. Elamipretide heeft in de EU wel de status van weesgeneesmiddel voor het barthsyndroom (nummer EU/3/21/2430, toegekend op 20 mei 2021). Het EMA schrijft bij zo’n aanwijzing uitdrukkelijk dat die niet betekent dat het middel is toegelaten: daarvoor is een aparte handelsvergunning nodig.

Geneesmiddel en onderzoeksstof zijn niet hetzelfde

Een goedkeuring geldt voor één afgewerkt product: een bepaalde fabrikant, een vastgelegde samenstelling, een eigen productieproces, een bijsluiter en toezicht onder de geneesmiddelenwetgeving. De SS-31 die hier wordt verkocht, is dat product niet. Het is een onderzoeksstof voor laboratoriumgebruik, geen geneesmiddel, en niet bestemd voor gebruik bij mensen of dieren. Dat de werkzame stof chemisch dezelfde naam heeft, verandert daar niets aan.

Wat de aanduiding onderzoeksgebruik betekent, staat in RUO uitgelegd. Wat dat juridisch betekent voor de verkoper en voor de koper, staat op de pagina Aansprakelijkheid en onderzoeksgebruik.

In het lab

SS-31 is een gelyofiliseerd poeder. Bewaren gebeurt volgens het etiket: koud, droog en donker, met het batchnummer in het labjournaal.

Bij de controle van de identiteit is de niet-gecodeerde bouwsteen het belangrijkste punt: een rekenhulp die alleen de twintig standaardaminozuren kent, komt bij RXKF op de verkeerde massa uit, want Dmt weegt meer dan tyrosine. De amide aan het eind scheelt ongeveer 1 eenheid met een vrij zuur. Met 639,8 is dit een klein peptide, dus het verschil tussen de berekende en de gemeten massa valt meteen op. De zuiverheid komt uit het HPLC-chromatogram op het analysecertificaat.

Bronnen

Geraadpleegd in november 2026.

• Elamipretide (SS-31) (PubChem, NCBI), CID 11764719: sequentie H-D-Arg-Dmt-Lys-Phe-NH₂, eenlettercode RXKF, C₃₂H₄₉N₉O₅, molecuulmassa 639,8, CAS 736992-21-5, synoniemen en INN
• Birk AV et al. The mitochondrial-targeted compound SS-31 re-energizes ischemic mitochondria by interacting with cardiolipin (J Am Soc Nephrol 2013;24(8):1250-1261), PMID 23813215
• Szeto HH. First-in-class cardiolipin-protective compound as a therapeutic agent to restore mitochondrial bioenergetics (Br J Pharmacol 2014;171(8):2029-2050), PMID 24117165
• Mitchell W et al. The mitochondria-targeted peptide SS-31 binds lipid bilayers and modulates surface electrostatics as a key component of its mechanism of action (J Biol Chem 2020;295(21):7452-7469), PMID 32273339
• FDA Grants Accelerated Approval to First Treatment for Barth Syndrome (FDA, persbericht van 19 september 2025)
• Drug Trials Snapshots: Forzinity (FDA)
• EU/3/21/2430, aanwijzing als weesgeneesmiddel voor de behandeling van het barthsyndroom (EMA)
• The Winding Road from Bench to FDA Approval for First Mitochondria-Targeting Drug (Weill Cornell Medicine, over Szeto, Schiller en Stealth BioTherapeutics)

Dit artikel is achtergrondinformatie over laboratoriumonderzoek. Het is geen medisch advies en geen gebruiksaanwijzing. Alle producten zijn uitsluitend voor onderzoek.